Rulete ya Monte Carlo
Khasino ye ya shandukisa shango ṱhukhu ḽa vhuhosi ḽa vha hayani ha vhili ḽa ziro nthihi.

Yo vulwa nga 1863 nga fhasi ha François Blanc, Casino de Monte-Carlo yo ita uri vhili ḽa Yurophu ḽi vhe tshiṱandadi tsha dzhango nahone ya ṋea rulete ngano dzayo dzo ḓivhalesaho, u bva kha vhili ḽo kheluwaho ḽa Jagger u swika kha ntswu dza 26 dza 1913.
Ndi ngani Monaco
Kha miṅwaha ya vhu-1850 Monaco yo vha tombo ḽo kundelwaho nga tshelede ḽi re na khosi, nnḓu ya vhuhosi na hu si na maḓembe. Vhugembuli ho vha hu tshi khou thivhelwa kha mashango a Dzhamani, he dzikhasino dza ḓorobo dza maḓi a u ḓilafha dza vha dzo bvelela. Khosi Charles III o ṋea tendelo ya khasino nga 1856; nyingedzo dza u thoma dzo kundelwa nga nṱhani ha u shaya nḓila ya tshitimela na bada. François Blanc, we a vha o ita uri Bad Homburg i ḓivhalee, o renga tendelo nga 1863, a fhaṱa Société des Bains de Mer, a humbela nḓila ya tshitimela u bva Nice, nahone a ṋea tshipiḓa tshiswa dzina ḽa Monte Carlo nga dzina ḽa khosi. Khasino yo lisa muvhuso nga maanḓa lwe muthelo wa mbuelo wa fheliswa nga 1869 nahone a wo ngo vhuya wa humela.
Ziro nthihi sa mulayo
Blanc o ḓisa vhili ḽa zirovhiliZiroBuli ḽithihi ḽa muvhala wa tala ḽine ḽa sa farwe nga bete ya tshelede i linganaho, ya dazini kana ya kholomu; ndi tshisima tsha mbuelo ya khasino. Ḽi dovha ḽa vhidzwa: ziro nthihi, 0.Vhalani zwoṱhe → nthihi u bva Homburg. Ngei Monte Carlo a ḽo ngo vha tshiṱirathedzhi tsha u ṱaṱisana, ḽo vha tshiṱandadi: tafula iṅwe na iṅwe, ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. Vhatambi vha u bva hoṱhe Yurophu vho guda mutambo wa rulete wa Monte Carlo nga 2.70% nahone vha u lavhelela na huṅwe, ndi ngazwo ziro mbilitshakaZiro mbiliBuli ḽa 00 kha vhili ḽa Amerika. U vha hoḽo hu engedza mbuelo ya khasino u bva kha 2.70% u ya kha 5.26%.Vhalani zwoṱhe → i tshi kha ḓi vha hone fhedzi hune Monte Carlo ya si vhe ya vhea mulayo.
Tendelo ya u thoma ya khasino ngei Monaco. I a kundelwa: a hu na bada, a hu na nḓila ya tshitimela, vhatambi vha si gathi.
François Blanc u dzhia vhuṋe. Société des Bains de Mer i a thewa.
Nḓila ya tshitimela u bva Nice i a vulwa. Vhaeni vha swika nga zwitimela zwo ḓala.
Muthelo wa mbuelo wo fheliswa ngei Monaco.
Joseph Jagger u wana u kheluwa kha mavhili nahone a kunda lupfumo; khasino i shandukisa fhethu ha mavhili ayo, nga murahu ya a shandukisa.
Charles Wells u “thukhukanya bannga” lunzhi nga maḓuvha a si gathi, nga mashudu na sisiṱeme ye a si vhuye a i ṱalutshedza.
Ntswu dza 26 dzo tevhekana. Vhukhakhi ha mugembuli vhu wana dziṅwe dzina ḽaho.
Casino de Monte-Carlo i xelelwa nga vhuṋe ha yone fhedzi ha vhugembuli kha Riviera musi dzikhasino dza Furantsi dzi tshi dovha dza vulwa.
U thukhukanya bannga
Tafula iṅwe na iṅwe ya rulete ngei Monte Carlo yo vha i na tshelede yo vhulungwaho, “bannga”. Musi mutambi a tshi kunda zwi fhiraho tshelede iyo yo vhulungwaho, tafula yo vha i tshi khunyelelwa nga lwanga lwa muvhala wa ntswubeteNtswuBete ya tshelede i linganaho kha nomboro ntswu dza 18. Nga Furantsi: noir.Vhalani zwoṱhe → musi hu tshi ḓiswa iṅwe tshelede: bannga yo vha yo “thukhukana”. Zwo vha zwi tshi itea kanzhi nahone zwo vha u ḓadzisa havhuḓi; a zwo ngo vha zwi tshi amba uri khasino yo lozwa tshelede yoṱhe, fhedzi uri tshelede ya tafula nthihi yo fhela. Charles Wells o zwi ita lunzhi nga 1891 nga tshitevhekano tshi mangadzaho, a vha luimbo lwa nnḓu dza mitambo ya muzika, nahone a dovha a lozwa tshipiḓa tshayo nga yeneyo vhuriha.

Ngano
Vhili ḽo kheluwaholaborathoriVhili ḽo kheluwahoVhili ḽine vhukhakhi haḽo ha zwiṱhavhelo zwa ita uri mabuli maṅwe a vhe na khonadzeo khulwane u fhira 1/37. Ḽi a wanala lwa nḓila ṱhukhu, nahone ḽi wanala fhedzi nga mimono ya zwigidi yo ṅwalwaho.Vhalani zwoṱhe → ḽa Joseph Jagger (tsini na 1880), Wells (1891) na ntswu dza 26 (1913) zwoṱhe zwo itea fhano, nahone tshiṅwe na tshiṅwe tshi na siaṱari ḽatsho. Tshipiḓa tsha u ḓadzisa tsha khasino, tshe tsha vha tsho thoma phanḓa ha tshifhinga tshatsho, tsho ita vhungoho ha uri tshiṅwe na tshiṅwe tsha zwenezwo tshi vhigwe kha gurannḓa dza London. Ngano ya fhethu hune lupfumo lwa kundiwa hone yo rengisa dzithikhithi dza tshitimela nnzhi u fhira ṱalutshedzo iṅwe na iṅwe ya ngoho ya 2.70%.
Mutambo wa rulete wa Monte Carlo ṋamusi
Khasino i kha ḓi shuma, nahone rulete i kha ḓi vha vhukati ha holo khulwane, i na mavhili a ziro nthihi na milayo ya Furantsi (la partagemulayoLa partageMulayo wa Furantsi: musi ziro i tshi bva, hafu ya tshelede ya bete ya tshelede i linganaho i a humiswa. U fhungudza mbuelo ya khasino kha dzeneedzo dzibete nga hafu u swika kha 1.35%.Vhalani zwoṱhe → kana en prisonmulayoEn prisonMulayo wa Furantsi: musi ziro i tshi bva, bete ya tshelede i linganaho i farwa u swika mumono u tevhelaho nṱhani ha u lozwa. U fhungudza mbuelo ya khasino kha dzeneedzo dzibete nga hafu.Vhalani zwoṱhe → kha tshelede i linganaho). Société des Bains de Mer i kha ḓi vha khamphani khulwane ya shango iḽi ḽa vhuhosi. Maitele a Monte Carlo kha mathematiki, e a ṋewa dzina nga Ulam na von Neumann kha miṅwaha ya vhu-1940 nga dzina ḽa khasino, ndi one ane a shumisa zwiedzisi kha saithi iyi.
Mbudziso
Hai. Vho thivhelwa u bva kha ḓana ḽa vhu-19 ḽa miṅwaha; khasino yo vha i ya vhaeni.
Tshi vhigwa nga nḓila i fanaho kha maṅwalwa a nga murahu; maṅwalwa a khasino a tshenetsho tshifhinga a vhonalwi nga tshitshavha. KhonadzeomathematikiKhonadzeoKhonadzeo ya mvelelo, u bva kha 0 u ya kha 1 kana 0% u ya kha 100%. Nomboro nthihi: 1/37 = 2.70%.Vhalani zwoṱhe → i tendelana na u itea ha zwenezwo huṅwe fhethu kha miṅwaha ya mahumi maṱanu ya mutambo.
Malume wa Stanislaw Ulam o vha a tshi gembula henefho; dzina ḽo vha ḽi ipfi ḽa tshiphiri ḽa u khetha tsumbo nga khonadzeo kha Manhattan Project.
Zwa u sea

Bannga yo thukhukanywa kanzhi. Khasino a yo ngo vhuya ya vha khomboni.
Zwiko
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Barnhart, R. T. Beating the Wheel.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.