Ndi Nnyi o Sikaho Rulete? Mathomo a Rulete
Mavhili manzhi, dzina ḽithihi, na muḓi we wa fhedza wo zwi ṅwala.

A hu na muthu o ṅwaliwaho sa ene we a sika rulete. Mutambo une ra u ḓivha u vhonala ngei Paris mafheloni a ḓana ḽa vhu-18 ḽa miṅwaha, u tshi ṱanganya vhili ḽi monaho ḽa mitambo ya kale na mapa wa tafula wo adzimiwaho kha mitambo ya tafula ya Itali na ya Ingilane.
Vhomakhulukuku
Mitambo miraru ya kale yo ṋea zwipiḓa. Mavhili a E.O. (“even-odd”, i linganaho na i sa linganiho) a Ingilane a miṅwaha ya vhu-1740 o vha e na vhili ḽi monaho ḽi re na mabulizwishumiswaBuliḼiṅwe ḽa mabuli a 37 o ṅwalwaho nomboro kha rotara. Ḽi dovha ḽa vhidzwa: slot, cup.Vhalani zwoṱhe → a fumiṋa o swayiwaho nga E kana O na bolazwishumiswaBolaBola ṱhukhu ine ya poswa kha nḓila nga thungo yo fhambanaho na rotara. Bola dza ano maḓuvha dzi itwa nga ivorine kana Teflon, 18–21 mm.Vhalani zwoṱhe → ye ya posiwa khaḽo; o thivhelwa nga 1745 fhedzi vhathu vha bvela phanḓa vha tshi a tamba. Roly-poly, mutambo wa kale wa Ingilane, wo vha u tshi fana nawo. Mutambo wa lothari wa Itali biribi, une ha ambiwa uri wo thoma ngei Genoa nga 1750 nga u ralo nahone wo vha u tshi ḓivhea Furantsi sa cavagnole, wo vha u tshi shumisa bodo ya nomboro dza 70 ine vhatambi vha vhea bete khayo na khwama ye nomboro ya vha i tshi bviswa khayo; nomboro yo kundaho yo vha i tshi humisa luna 64 tshelede ya bete, tshelede ya bete yo katelwa (63 kha 1), ngauralo mubanga o vha a tshi dzhia 6 kha dziyunititsheledeYunitiTshelede ya bete ya mutheo ine sisiṱeme kana mutambi a shuma ngayo. Nyengedzo dza bete dzi ṱalutshedzwa nga dziyuniti uri dzi shume kha tafula iṅwe na iṅwe.Vhalani zwoṱhe → dziṅwe na dziṅwe dza 70 dzo vhewaho, mbuelo ya 8.57%. Casanova, we a u tamba kha miṅwaha ya vhu-1760, o u vhidza mutambo wa vhafhuri, nahone Furantsi ya u thivhela nga 1837. Wo ṋea muhumbulo wa mapazwishumiswaMapa wa tafulaGiridi ya bete yo gandiswaho kha tafula. U dovha wa vhidzwa: tafula, felt, cloth.Vhalani zwoṱhe → wa nomboro u re na mbadelotsheledeMbadeloZwine bete yo kundaho ya humisa, zwi tshi ambiwa sa “X kha 1” nṱha ha tshelede ya bete i humiswaho.Vhalani zwoṱhe → khulwane. Hoca, ye ya vha i tshi tambiwa kha khoro ya khosi ya Furantsi kha miṅwaha ya vhu-1600, yo vha i na nomboro dza fumiraru na mbuelo ya khasinomathematikiMbuelo ya khasinoTshipiḓa tsha tshelede ya bete iṅwe na iṅwe tshine khasino ya tshi vhulunga nga tshivhalo tsha vhukati: 2.70% kha rulete ya Yurophu.Vhalani zwoṱhe → yo fhaṱwaho nga zwikhala zwo vhulungelwaho khasino. A hu na na muthihi wazwo ane a vha rulete; nga u ṱangana ndi vhabebi vhayo.
Hoca kha khoro ya khosi ya Furantsi: nomboro dza fumiraru, zwikhala zwa khasino. Yo thivhelwa nga Louis XIV, ya bvela phanḓa ya tambiwa.
Biribi ngei Itali na Furantsi: bodo ya nomboro, nomboro i bviswa kha khwama, mbadelo khulwane.
Mavhili a E.O. kha nnḓu dza vhugembuli dza Ingilane: vhili ḽi monaho, bola, i linganaho kana i sa linganiho. A thivhelwa nga 1745.
Paris i ṱanganya vhili na mapa wa nomboro. 0 na 00 ndi mabuli a khasino.
Mutambo wa Palais-Royal une ḽiṅwalwa ḽa Lablée (1801) ḽa u ṱalutshedza nga vhuḓalo vhu pfalaho.
Rulete yo sikiwa ngafhi? Paris, nga 1796
Ḽiṅwalwa La Roulette, ou le Jour ḽa Jaques Lablée, ḽo gandiswaho nga 1801, ḽi ṱalutshedza vhili ngei Palais-Royal nga 1796 ḽi re na nomboro 1 u swika 36, zirovhiliZiroBuli ḽithihi ḽa muvhala wa tala ḽine ḽa sa farwe nga bete ya tshelede i linganaho, ya dazini kana ya kholomu; ndi tshisima tsha mbuelo ya khasino. Ḽi dovha ḽa vhidzwa: ziro nthihi, 0.Vhalani zwoṱhe → ya muvhala wa tswukubeteTswukuBete ya tshelede i linganaho kha nomboro dza 18 tswuku. Nga Lufurantsi: rouge.Vhalani zwoṱhe → na ziro mbilitshakaZiro mbiliBuli ḽa 00 kha vhili ḽa Amerika. U vha hoḽo hu engedza mbuelo ya khasino u bva kha 2.70% u ya kha 5.26%.Vhalani zwoṱhe → ya muvhala wa ntswubeteNtswuBete ya tshelede i linganaho kha nomboro ntswu dza 18. Nga Furantsi: noir.Vhalani zwoṱhe → zwo vhulungelwaho khasino, na mapa wa tafula u re na dzibete dza ngomu na dzibete dza nnḓabeteBete ya nnḓaBete kha mabogisi o mona giridi: dazini, kholomu na dzibete dza tshelede i linganaho.Vhalani zwoṱhe → nga nḓila i fanaho na ya ṋamusi. Ndi ṱalutshedzo ya u thoma yo fhelelaho nahone yo no vha mutambo wa ano maḓuvha. Palais-Royal yo vha i tshipiḓa tsha vhugembuli tsha Paris, tsho ṋewaho ḽaisentsi na u badela muthelo, u swika thivhelo ya 1837 i tshi pfulutshela mutambo kha ḓorobo dza maḓi a u ḓilafha dza Dzhamani.

Bad Homburg na Dzikhasino dza Ḓorobo dza Maḓi a MutshoDzibete dza Ngomu na dza Nnḓa kha Rulete
Dzina
Roulette ndi Lufura ḽa “vhili ṱhukhu”. Ipfi iḽi ḽo vha ḽi tshi shumiswa kha miṅwe mitambo ya mavhili phanḓa ha u dzula kha uyu: ndaulo ya 1758 ya New France, kholoni ya Furantsi kha St Lawrence, yo vha yo no thivhela “dice, hoca, faro and roulette”, sa zwe Shelley (1988) a vhiga, i sa ambi uri rulete iyo yo vha i tshi vhonala hani. Kha zwiko zwa kale zwa Luisimane mutambo lwuṅwe u vhidzwa “roulet” kana u ṱalutshedzwa sa “the French E.O.”. Nga miṅwaha ya vhu-1820 “roulette” ḽo vha ḽi tshi amba mutambo muthihi wo khetheaho hoṱhe Yurophu.
Dziziro mbili
Mavhili a mathomo a Paris o vha e na 0 na 00, zwe zwa ṋea khasino mbuelo ya 5.26% kha vhili ḽa mabuli a 38. Vhili ḽa ziro nthihi ḽo vha tshiṱirathedzhi tsha vhubindudzi tsha vhakomana vha Blanc ngei Bad Homburg nga 1843, tsho itelwaho u kokodza vhatambi u bva kha ḓorobo dza maḓi a u ḓilafha dza vhaṱaleli. Vhili ḽa Amerika ḽo dzula na dziziro mbili ngauri mutambo wo vha wo no swika Amerika phanḓa ha tshanduko nahone a huna muthu wa henefho we a vha na muṱaleli wa u mu fhungudzela mitengo. Maṅwe mavhili a kale a Amerika o ya phanḓa: mapa muthihi wa ḓana ḽa vhu-19 ḽa miṅwaha wo vha u na nomboro 1 u swika 28 fhedzi na 0, 00 na goni, wo vha u tshi badela nomboro nthihi 27 nga 1, mbuelo ya 12.90%, nahone wa dzhia 9.68% kha kholomubeteKholomuNomboro dza fumi na mbili kha kholomu nthihi ya u tou ima kha mapa wa tafula, i badela 2:1.Vhalani zwoṱhe → na mivhala. A wo ngo fhela tshifhinga tshilapfu.
Ndi ngani yo phaḓalala
Rulete a i ṱoḓi vhukoni, i fhela minithi iṅwe na iṅwe, nahone i tendela vhatambi vha tshivhalo tshiṅwe na tshiṅwe u vhea bete nga tshifhinga tshithihi vha tshi lwa na khasino ine i sa nga lozwi nga tshifhinga tshilapfu. Kha muṋe wa khasino ndi mutambo wavhuḓi: wa u ṱavhanya, wa u leluwa, u nga aluwa nahone u ṋea mbuelo nga tshikalo tshi ḓivhiwaho. Kha muvhuso u a bvisa muthelo. Mutambo wo tevhela tshelede na ḽaisentsi u bva Paris u ya Homburg u ya Monaco u ya hoṱhe.

Rulete ya Monte CarloU Swika kha Tshivhalo tsha Vhukati nga Tshifhinga Tshilapfu: Mulayo wa Zwivhalo Zwihulu kha Rulete
Zwi songo shanduka
Mapa wa tafula, mbadelo (36/n − 1), nzudzanyo i sa shanduki ya raundu na mushumo wa mukurupiye zwi a fana kha ṱalutshedzo ya Lablée na kha phaḓaladzo ya tshifhinga tsha zwino ṋamusi. Nzudzanyo ya nomboro kha vhili, zwithivhelizwishumiswaTshithivheliTshiṅwe tsha zwithivheli zwa tsimbi kha apuroni zwine zwa phaḓaladza bola i tshi wela fhasi. Zwi dovha zwa vhidzwa: canoe, diamond, pin.Vhalani zwoṱhe → na zwikhaukanyizwishumiswaTshikhaukanyiTshikhaukanyi tsha tsimbi vhukati ha mabuli mavhili kha vhili.Vhalani zwoṱhe → zwa fhasi ndi khwiniso dza ḓana ḽa vhu-19 ḽa miṅwaha dzo itelwaho u lwa na vhatambi vhe vha vha vho guda u lavhelesa bola. Ziro nthihi ndi yone tshanduko nthihi ye ya kwama tshikalo, nahone yo tshi khwinisa.
Mbudziso
O ita zwitenzhelo nga mavhili a monaho kha miṅwaha ya vhu-1650 nga zwiṅwe zwiitisi. U ri ndi ḽawe ndi zwa sialala, a zwo ngo ṅwalwa. Sedzani siaṱari ḽawe.
Yo vha i na ḽaisentsi ngei Palais-Royal u swika nga 1837, ya kona u thivhelwa u swika nga 1907, musi dzikhasino dza ḓorobo dza maḓi a u ḓilafha na dza lwanzheni dzi tshi dovha dza tendelwa.
U shandukanya mivhala nga vhuronwane na u phaḓaladza nṱha/fhasi na i sa linganiho/i linganaho. Nzudzanyo yo teaho yo tiwa kha ḓana ḽa vhu-19 ḽa miṅwaha nahone a i athu u shanduka.
Mathematiki ya u ḓiphina
Lingedzani hedzi nga inwi vhaṋe u thoma. Phindulo iṅwe na iṅwe yo dzumbiwa; i voreni musi no no ḓilugisa.
Biribi yo vha i tshi humisa 64 nga 1 kha nomboro nthihi kha dza 70, hu tshi katelwa tshelede ya bete: 63 kha 1. Iyo ndi mbuelo ifhio? Arali yo vha yo ṋea bete kha nomboro mbili, ndi mbadelotsheledeMbadeloZwine bete yo kundaho ya humisa, zwi tshi ambiwa sa “X kha 1” nṱha ha tshelede ya bete i humiswaho.Vhalani zwoṱhe → ifhio yo vha i tshi ḓo vhulunga mbuelo i fanaho?
Sumbedzani phindulo
Phindulo Mbuelo ndi 6/70, 8.57%. Bete ya nomboro mbili yo vha i tshi ḓo badela 31 kha 1, nomboro yo fhelelaho.
Nomboro nthihi i kunda luthihi kha u kokodzwa hu 70 nahone i badela dziyunititsheledeYunitiTshelede ya bete ya mutheo ine sisiṱeme kana mutambi a shuma ngayo. Nyengedzo dza bete dzi ṱalutshedzwa nga dziyuniti uri dzi shume kha tafula iṅwe na iṅwe.Vhalani zwoṱhe → dza 63; u kokodzwa huṅwe hu 69 hu lozwa 1: (63 − 69)/70 = −6/70, mbuelo ya 8.57%. Nga maṅwe maipfi, bannga i humisa 64 hune mutambo wo linganahomathematikiMutambo wo linganahoMutambo une a hu na thungo i re na mbuelo: bete iṅwe na iṅwe i na ndeme yo lavhelelwaho ya ziro.Vhalani zwoṱhe → wa vha u tshi ḓo humisa 70.
Bete ya nomboro mbili nga x kha 1 i kunda luvhili kha u kokodzwa hu 70: dziyuniti dza 2x dzo kundiwaho u vhambedza na dza 68 dzo lozwiwaho, ndeme yo lavhelelwahomathematikiNdeme yo lavhelelwahoMvelelo ya vhukati nga bete nga tshifhinga tshilapfu. −1/37 ya tshelede ya bete kha bete iṅwe na iṅwe ya ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe ya Yurophu.Vhalani zwoṱhe → ya (2x − 68)/70. Vheani 2x − 68 = −6: x = 31. Hezwo ndi 32 i humaho nga 1, hafu ya 64.
Mbadelo dza Biribi dzi tevhela 64/n i humaho nga 1, nahone 64 i kovhekana nga hafu zwavhuḓi kha nomboro dza 1, 2, 4, 8, 16 na 32, ngauralo dzibete idzo dzi bva dzo fhelela. 36 ya rulete i kovhekana nga 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18 na 36, zwine zwa tshimbilelana na mapa wa tafulazwishumiswaMapa wa tafulaGiridi ya bete yo gandiswaho kha tafula. U dovha wa vhidzwa: tafula, felt, cloth.Vhalani zwoṱhe → wa mitalo ya nomboro tharu.
Nomboro dza 70 dza Biribi, dzo dzudzanywaho nga mitalo, dzo sia fhethu ha dzibete iṋa dza nomboro tharu. Nga mulayo u re murahu ha mbuelo ya 8.57% ya nomboro nthihi, bete ya nomboro tharu i fanela u badela vhugai? Mbadelo dzo fhelelaho dzi re tsini dzo vha dzi tshi ḓo ḓura vhugai?
Sumbedzani phindulo
Phindulo 20⅓ kha 1. U badela 20 kha 1 zwo vha zwi tshi ḓo ḓura 10%; u badela 21 kha 1, 5.71%.
Mulayo wa thaidzo i re afho nṱha: bete kha nomboro dza n i humisa 64/n nga 1. Kha nomboro tharu hezwo ndi 64/3 = 21⅓ i humaho, kana 20⅓ kha 1, ine a hu na tshipisitsheledeTshipisiTshiga tshine tsha imela tshelede yo tiwaho, tshi vhewaho kha mapa wa tafula u vhea bete. Tshi dovha tsha vhidzwa: check.Vhalani zwoṱhe → tshi nga i badela.
Bete ya nomboro tharu nga x kha 1 i kunda lwa 3 kha u kokodzwa hu 70 nahone i lozwa lwa 67: ndeme yo lavhelelwaho ya (3x − 67)/70. Nga 20 kha 1: −7/70, 10%. Nga 21 kha 1: −4/70, 5.71%.
U fhungudza nga tshipiḓa tshiraru tsha yuniti zwi lozwisa mutambi phesenthe i ṱoḓaho u vha nthihi na hafu; u gonyisa zwi humisa phesenthe dzi ṱoḓaho u vha tharu. Fumiraru na rathi, i re na zwikovhi zwinzhi, i thusa rulete uri i si khethe nga u ralo kha bete iṅwe na iṅwe nga nnḓa ha bete ya nomboro ṱhanu ya Amerika.
Vhili ḽa goni ḽa ḓana ḽa vhu-19 ḽa miṅwaha ḽo vha ḽi na mabulizwishumiswaBuliḼiṅwe ḽa mabuli a 37 o ṅwalwaho nomboro kha rotara. Ḽi dovha ḽa vhidzwa: slot, cup.Vhalani zwoṱhe → a 31, 1 u swika kha 28 khathihi na 0, 00 na goni, nahone ḽo vha ḽi tshi badela 27 nga 1 kha nomboro nthihi. Dzibete dzaḽo dza kholomubeteKholomuNomboro dza fumi na mbili kha kholomu nthihi ya u tou ima kha mapa wa tafula, i badela 2:1.Vhalani zwoṱhe → na dza muvhala dzi ḓura 9.68%. Bete ya nomboro iṋa i fanela u badela vhugai, “nga 1”, uri i ḓure zwi fanaho?
Sumbedzani phindulo
Phindulo 7 nga 1, zwine zwa ḓura 3/31 = 9.68%.
Bete i badelaho X nga 1 i humisa dziyuniti dza X, hu tshi katelwa tshelede ya bete, musi i tshi kunda. Bete ya nomboro iṋa i kunda lwa 4 kha 31, ngauralo i humisa dziyuniti dza 4X kha dziṅwe na dziṅwe dza 31 dzo vhewaho: ndeme yo lavhelelwaho ya (4X − 31)/31.
Nga 7 nga 1 hezwo ndi −3/31, 9.68%, zwi fanaho na kholomu na mivhala. Nga 8 nga 1 zwo vha zwi tshi ḓo vha +1/31, mbuelo ya mutambi. Ngauralo mulayo wa vhili ḽa goni wo vha u (28 − n)/n kha 1, mabuli mararu a khasino kha 31.
Zwa u sea

Vhili ḽa Ingilane, mapa wa Itali, dzina ḽa Lufura, dziziro mbili.
Zwiko
- Lablée, J. La Roulette, ou le Jour.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Bollman, M. Mathematics of the Big Four Casino Table Games: Blackjack, Baccarat, Craps, & Roulette.
- Shelley, R. Roulette Wheel Study.
- Dictionnaire de l’Académie française, khandiso ya vhu-4.