Ndingo ya Chi-Square
Ndingo ya tshiṱandadi ya “zwivhalo izwi zwa 37 ndi zwine vhili ḽi songo kheluwaho ḽa nga zwi bveledza naa?”

χ² = Σ (zwo vhonwaho − zwo lavhelelwaho)² / zwo lavhelelwaho kha mabuli oṱhe a 37. Vhambedzani na phaḓaladzo ya chi-square kha zwiimo zwa mbofholowo zwa 36 uri ni wane ndeme ya p.
U i vhalela
Tshivhalo tshi lavhelelwaho kha bulizwishumiswaBuliḼiṅwe ḽa mabuli a 37 o ṅwalwaho nomboro kha rotara. Ḽi dovha ḽa vhidzwa: slot, cup.Vhalani zwoṱhe → ḽiṅwe na ḽiṅwe ndi n/37. Kha buli ḽiṅwe na ḽiṅwe, andisani phambano vhukati ha zwo vhonwaho na zwo lavhelelwaho nga yone ine, ni kovhe nga zwo lavhelelwaho; ṱanganyani zwipiḓa zwa 37. Vhili ḽi songo kheluwaho ḽi ṋea ndeme dzi re tsini na 36 nga tshivhalo tsha vhukati (zwiimo zwa mbofholowolaborathoriZwiimo zwa mbofholowoTshivhalo tsha ndeme dzi ḓiimisaho kha tshiṱatisiṱiki. Kha ndingo ya chi-square kha mabuli a 37 ndi 36, ngauri zwivhalo zwi fanela u ṱanganela zwa ita tshivhalo tshoṱhe.Vhalani zwoṱhe →), nga phambuwo ya tshiṱandadimathematikiPhambuwo ya tshiṱandadiMudzi wa tshikwea wa vhariantsi; tshikhala tsha ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe vhukati ha mvelelo na ndeme yo lavhelelwaho.Vhalani zwoṱhe → ya 8.5. Nṱha ha 51.0 zwi na ndeme kha vhuimo ha 5%; nṱha ha 58.6 kha 1%. Tshisaukanyi tsha U Kheluwa ha Vhili tshi vhalela tshivhalo itsho na ndeme ya plaborathoriNdeme ya pKhonadzeo ya u vhona u kheluwa hu linganaho kana hu fhiraho hune ha vhonwa arali vhili ḽo vha ḽi songo kheluwa.Vhalani zwoṱhe → yo teaho nga fankishini ya gamma i songo fhelelaho yo lugiswaho.
Tsumbo yo shumiwaho
Mimono ya 1,000. Mabuli a fumiraru na rathi a bva vhukati ha lwa 20 na lwa 34; buli ḽa 8 ḽo bva lwa 41. Zwi lavhelelwaho ndi 27.03. Tshipiḓa tsha buli ḽa 8 tshoṱhe ndi (41 − 27.03)²/27.03 = 7.2. Kha ri ri zwipiḓa zwiṅwe zwa 36 zwi ṱanganyiwa zwa vha 38 (zwi ḓoweleaho). χ² = 45.2 kha df ya 36, p ≈ 0.14. A zwi na ndeme: vhili ḽi songo kheluwaho ḽi ita izwi luthihi kha lusumbe. Buli ḽa 8 ndi ḽine ḽa nga sedzwa, a si zwo wanalaho, nahone phindulo ndi tshiṅwe tshigidi tsha mimono.
Zwine zwa dzhiiwa
Mimono i ḓiimisahomathematikiMimono i ḓiimisahoMumono muṅwe na muṅwe u na khonadzeo dzi fanaho hu sa londwi zwo fhiraho. Ndi mutheo wa u vhalela hoṱhe kha saiti ino.Vhalani zwoṱhe →, na zwivhalo zwi lavhelelwaho zwi sa tsheli kha 5 kha buli ḽiṅwe na ḽiṅwe, zwine zwa amba n ≥ 185 uri ndingo i shume na luthihi, na u fhira nga vhunzhi uri i vhe na mushumo. U ṱanganya mimono ya mavhili o fhambanaho zwi pfuka zwa u thoma nga muhumbulo (ni khou linga mutswukanyo, hu si vhili). Zwine tsaino ya mukurupiye ya ita zwi nga zwi pfuka nga vhukuma, nahone zwi nga engedza χ² hu si na buli ḽi vhuelwaho nga vhili.
Pearson na Monte Carlo
Karl Pearson o gandisa ndingo nga 1900, nahone iṅwe ya tsumbo dzawe dza u thoma yo vha i mimono ya 26,306 ya rulete ya Monte Carlo yo ṅwaliwaho, ye a i wana i sa lingani nga maanḓa lwa uri i sa vhe ya khonadzeo, a ri “rulete ya Monte Carlo… a si mutambo wa khonadzeo”. Vhaṅwali vha nga murahu vho wana uri vhoraḓiṅwalwa vhe vha ṅwala mimono iyo kha gurannda vho ṱumbula minzhi yayo, zwine zwa vha ngudo nga yoṱhe nga ha uri data i bva ngafhi.
Pearson u gandisa ndingo ya chi-square ya u fana na zwi lavhelelwaho, nga mimono ya Monte Carlo sa tsumbo.
Data ya mimono i a timatimiswa; vhaṅwali vhu vhonala vho ṱumbula zwitevhekano.
Fisher u ṱalutshedza zwiimo zwa mbofholowo nga nḓila ya tshiofisi; sialala ḽa 5% ḽa thoma u shuma.
Vhaḓivhi vha zwiṱatisiṱiki vha shumisa mimono ya rulete sa data ya bugu dza u guda kha ndingo dza u lingana.
Muṱa wa García-Pelayo u shumisa maitele nga data ya vhukuma yo ṅwaliwaho nahone wa kunda ngei Madrid.
Dzikhasino dzi ita ndingo i fanaho kha mavhili adzo sa tshipiḓa tsha u lugisa ho ḓoweleaho.

Ndingo ya vhukuma: mavhili a ḓishumaho ngei Las Vegas
Vhatambi kanzhi vha humbula uri vhili ḽi ḓishumaho ḽi livhisa bolazwishumiswaBolaBola ṱhukhu ine ya poswa kha nḓila nga thungo yo fhambanaho na rotara. Bola dza ano maḓuvha dzi itwa nga ivorine kana Teflon, 18–21 mm.Vhalani zwoṱhe → kule na dzibete khulwane. Tsenguluso ya 2017 yo linga humbulo iyi kha mavhili a zirovhiliZiroBuli ḽithihi ḽa muvhala wa tala ḽine ḽa sa farwe nga bete ya tshelede i linganaho, ya dazini kana ya kholomu; ndi tshisima tsha mbuelo ya khasino. Ḽi dovha ḽa vhidzwa: ziro nthihi, 0.Vhalani zwoṱhe → mbili a Interblock a si na mukurupiye ngei Las Vegas, hu tshi vhewa bete kha tshipiḓa tsha nomboro ṱhanu dzi re tsini, bete ine muela-tshifhinga wa vhili a i vhea. Kha mimono ya 299 tshipiḓa itsho tsho kunda lwa 29 hu tshi lavhelelwa 39.3, u ṱahala hune vhili ḽi songo kheluwaho ḽa hu bveledza lwa 4% lwa tshifhinga. Chi-square kha mabuli oṱhe a 38 yo vha 45.29 kha zwiimo zwa mbofholowo zwa 37: p = 16.5%. Tsumbo ya vhuvhili ya mimono ya 1,204 kha mavhili mararu yo ṋea χ² = 34.79, p = 57%, nahone a hu na tshipiḓa tsha saizi iṅwe na iṅwe tsho lingwaho tshe tsha vha na ndeme. Tsumbo dzoṱhe dzo ṱanganywa, mimono ya 1,503, dzo ṋea χ² = 41.75, p = 27%. Phetho yo vha uri a hu na vhuṱanzi ha u livhisa. Tsumbo ya u thoma yo ḓiimisa yo vhonala i na mbilaelo; ya vhuvhili ndi yone ye ya phetha.
Nṱha ha chi-square
Kha buli ḽithihi ḽi timatimiswaho, ndingo ya bainomiala i na maanḓa u fhira. Kha tshipiḓa tshi timatimiswaho, ndingo ya z ya tshipiḓavhiliTshipiḓaMabuli a tevhekanaho kha vhili, a ita tshipiḓa tsha tshiṱuluwa, zwi fhambanaho na tshigwada kha mapa wa tafula.Vhalani zwoṱhe → kha siaṱari ḽa Tsenguluso ya zwipiḓa. Chi-square ndi ndingo ya zwoṱhe: i ni vhudza uri hu na tshi songo lugaho i sa ambi uri ndi mini. I shumiseni u thoma, nga murahu ni sedze.
Fomula
Mbudziso
Zwivhalo zwa 37 zwi fanela u ṱanganyiwa zwa vha n, ngauralo ndi zwa 36 fhedzi zwi re na mbofholowo ya u shanduka.
Vhili ḽi re na buli ḽithihi ḽa 1/25 kha mimono ya 10,000 ḽi nga ṋea tshipiḓa tsha buli tshi re tsini na 60 tshoṱhe; χ² i tsini na 100, p i tsini na ziro nga vhukuma.
Nga thekhiniki ee, hu tshi lavhelelwa 5.4 kha buli ḽiṅwe na ḽiṅwe. A i nga wani tshithu, nga nnḓa ha vhili ḽi re na buli ḽo valwaho nga gulu.
Zwa u sea

Ṱanganyani mamangadzo o andiswaho nga one ane. Vhambedzani na 51.0.
Zwiko
- Pearson, K. “On the criterion that a given system of deviations from the probable…”
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Wizard of Odds. “Organic Roulette Experiment.”